derbân. Özlem Dilek Cengiz

Kod ile İnsanlık Arasında

Tue, 19 May 2026 00:00:00 GMT

Yazılım ile biraz uğraşan biri bile kod yazmanın bunun sadece bir parçası olduğunu, öncesi ve sonrasını kapsamadığını bilir.

Bir sistem, bir ürün ortaya çıkarırken hem teknik hem de insan faktörünü kabullenmek gerekir. Bu sadece uyumlanma ve iletişim değil, insanın uzmanı olduğu yerde bile yanılma payı olabileceğini kabul etmektir.

Hayat kadar kompleks bir sistemde, tıpkı yazılım geliştirirken olduğu gibi yazdığımız kodlar kadar yazmadıklarımızın, yaptıklarımız kadar yapmadıklarımızın, söylediklerimiz kadar sustuklarımızın da ne kadar etkili olduğunu tecrübe ederiz.

İnsan faktörü, iş hayatında kapısı çalışanına her zaman açık bir yöneticinin güveninde veya teknik yetkinliğiyle beraber insani açıdan da uyumlu bir meslektaşın desteğinde karşımıza çıkar. Bu duruş bize gerçek profesyonelliğin sadece hatasız çalışmaktan ibaret olmadığını, asıl gücün birlikte çözümler bulmakta olduğunu hatırlatır.

Hayatta da destek olanlar, karşımızda duranlar veya çekimser kalanlar hep olacaktır. Kimisi hatalarından öğrenir, kimisi sorumluluğu başkasına yükler. Teknik konularda eğitim alıp eksikliklerimizi giderebilirken hayatta ikinci şansı çoğu zaman bulamayız çünkü hayatın bir okulu yok.

Ama etik duruş, disiplin, nezaket ve anlayış gibi değerleri kazanmak için de okula ihtiyacımız yok. Onlar her gün verdiğimiz küçük kararlarla ve gösterdiğimiz kararlılıkla şekillenir.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/kod-ile-insanlik-arasinda/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Yankısız Varoluş

Thu, 14 May 2026 00:00:00 GMT

Dünya çoğu zaman isteğimiz dışında içine düştüğümüz bir sahne gibi. Acının, kaybın ve ölümün gölgesinde, burada olmanın bir armağan mı yoksa mecburiyet mi olduğu sorusuna cevap arıyoruz.

Nefes almanın bile irademiz dışında gerçekleştiği bir düzlemde, yaşamak çoğu zaman kutlanacak bir lütuf değil üstlenilmesi gereken bir yük gibi hissedilebiliyor. Özellikle de acıyla erken tanışanlar için bu his daha belirgin. Ancak yine de bu bilinmezlikler içinde anlam arayışı devam ediyor. Bazen ise bu arayış hiçbir karşılık bulamadan sessizliğe karışabiliyor.

Yere düşen bir üzüm tanesi gibi hiçbir canlıya besin olamadan, toprağa karışıp yeni bir yaşama kapı aralayamadan yitip gidebiliriz. Varlığımızın bir döngüye katılamadan sona ermesi kader mi olur, yoksa yalnızca bir rastlantı mı? İnsan da böylesi bir sessizlik içinde yitip gider mi? Belki de asıl soru bu sessizliğin içinde kalanlara ne söylediğidir.

İrademiz dışında geldiğimiz ve gittiğimiz, burada ne kadar zaman geçireceğimizi bilmediğimiz, belirsizliklerle dolu bir uğrak yeri dünya. Doğduğumuz andan itibaren fiziksel olarak kapladığımız alan, yetişkinliğimizde toplumsal yapıdaki yerimiz gibi farklı açılardan varoluşumuz söz konusu.

En derin anlam yüklediğimiz ise kimimizin dinde kimimizin felsefede kimimizin ise bilim ya da farklı ekollerde nereden gelip nereye gittiğimiz. Bir kısmımız ise hayatın anlamı ve hakikatin peşinde ruhumuzun sancılı labirentlerinde dolaşıp yolumuzu yönümüzü bulamıyoruz.

Varoluş kişinin kendi tekamülünde kendince cevaplarını bulduğu bir deneyimleme biçimi ve herkesin hayatında aynı karşılığı bulmayabilir çünkü hepimiz aynı kelimelere bile farklı anlamlar yüklüyoruz.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/yankisiz-varolus/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Organize kötülük

Sun, 10 May 2026 00:00:00 GMT

İnsanlık tarihi boyunca "Bir insan nasıl bu kadar kötü olabilir?" sorusu hep sorulagelmiştir. Bu soru yalnızca bireylerin şiddet, nefret veya zulüm dolu eylemleriyle değil daha derin ve sarsıcı biçimde, kötülüğün organize ve sistematik hale geldiği anlarda insana kötülüğü daha çok sorgulatır.

Bireysel kötülük bir kişinin niyetiyle, arzularıyla, hırslarıyla açıklanabilirken organize kötülük çok daha karmaşık, çok aktörlü ve sistemsel bir yapıya dayanır.

Felsefe tarihinin önemli figürleri insan doğası üzerine farklı varsayımlar geliştirmiştir. İnsanın doğuştan bencil, çıkarcı ve saldırgan olduğu öne sürülmüşken diğer bir görüş ise insanın doğasında iyilik olduğunu, kötülüğün ise toplumsal etkileşimle geliştiğini savunur. Bu ikili zıtlık, bireysel kötülüğün doğuştan mı geldiği yoksa öğrenilmiş bir şey mi olduğu tartışmasını doğurur.

"Kötülüğün sıradanlığı" kavramı, bireysel kötülüğün her zaman bilinçli bir niyetle değil, bazen sadece düşünmeden, sorgulamadan hareket eden sıradan insanlar eliyle de ortaya çıkabileceğini gösterir. Bireysel kötülük, yalnızca kötü niyetle değil pasiflik, itaat ya da kayıtsızlıkla da şekillenebilir.

Psikoloji ise bireysel kötülüğü daha biyolojik ve gelişimsel temeller üzerinden açıklar. Psikopati ve antisosyal kişilik bozukluğu gibi durumlarda empati yoksunluğu belirgindir. Bu kişiler başkalarının acısını hissetmez, bu da onları zarar verici davranışlara daha yatkın hale getirir.

Bireysel kötülüğün ötesine geçen ve bir yapı içinde kurumsallaşan kötülük, en sarsıcı insanlık suçlarına neden olmuştur. Soykırımlar, savaş suçları, kölelik sistemleri ya da modern sömürü ağları, organize kötülüğün örnekleridir. Sıradanlık kavramı burada da önemlidir çünkü organize kötülüğün aktörleri çoğu zaman kendi iradelerini sisteme teslim etmiş bireylerdir, kimse kendini doğrudan sorumlu hissetmez.

Toplumun içinde "biz" ve "onlar" ayrımının derinleşmesiyle dış gruplar ötekileştirilir ve insanlık dışı muamelelere maruz bırakılır. Bu süreçte medya, eğitim ve hukuk sistemi bile kötülüğün aracısı haline gelebilir. Kötülük artık bireyin seçimi olmaktan çıkar ve bir görev, bir norm halini alır.

Stanley Milgram'ın itaat deneyinde, katılımcıların otorite figürü tarafından yönlendirildiğinde, başka bir insana ciddi zararlar verebildiği gözlemlenmiştir. Bu da, organize kötülüğün yalnızca sadist bireylerden değil, sıradan insanların "emirlere uyma" eğiliminden de beslendiğini gösterir.

Bireysel kötülük genellikle bir "canavarın" portresiyle açıklanmaya çalışılırken, asıl tehlike organize kötülükte yatar. Çünkü burada kötülük görünmezleşir, sıradanlaşır, sistemleşir. Bu da onu daha kalıcı ve yıkıcı hale getirir.

Kötülükle mücadele etmek yalnızca bireysel vicdanla değil, aynı zamanda kurumsal, toplumsal ve kültürel farkındalıkla mümkündür. Her birey bu sistemlerin parçası olabileceği gibi direnç gösterebilecek bir özne haline de gelebilir. En büyük sorumluluk ise sorgulama cesaretini kaybetmemekte yatar.

Ben de bu farkındalıkla, kendi adıma en temel hedefimin iyi bir insan olarak yaşayıp, iyi bir insan olarak ölmek olduğunu düşünüyorum. Bunu ne bir ödül beklentisiyle yapıyorum, ne de bir ceza korkusuyla. Yalnızca vicdanım, ahlaki değerlerim ve adalet duygumla yön bulmaya çalışıyorum.

Belki dünya iyilere kalmayacak, belki de kötülük her zaman bir adım önde olacak. Ama yine de bu dünyadan iyi bir insan olarak geçmenin, kötülüğe karşı dimdik durmanın, geride bırakılabilecek en kıymetli miras olduğuna inanıyorum.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/siradan-kotuluk/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Yeni bir hikâyeye ihtiyaç var

Thu, 07 May 2026 00:00:00 GMT

Toplumu yıllardır etkisi altına alan lider figürü, sadece bir siyasi değil aynı zamanda bir aidiyetin, bir travmanın ve bir direnişin sembolüdür. Bu figür, halkın önemli bir kesimi için bir bireyden çok daha fazlasıdır. Bir kader ortaklığı, bir yükseliş hikâyesi, bir meşruiyet arayışıdır.

Onunla birlikte kendini ezilmişlerden yukarı çıkan biri gibi hisseden milyonlar bu bağ üzerinden bir sadakat geliştirir. Bu nedenle karşısına çıkmak, yalnızca bir projeyle değil, çok daha derin bir hikâyeyle mümkün olabilir.

Ancak karşısına çıkanlar hâlâ bunun bir "otoriterlik" meselesinden ibaret olduğunu sanıyor. Oysa bu, duygusal, kültürel ve kimliksel bağların bir sonucudur. Parçalı yapılar, liderlik krizleri ve halkla kurulamayan inandırıcı ilişki, sadece seçimi değil umudu da kaybettiriyor.

Yeni bir hikâyeye ihtiyaç var. Daha önce yazılan hikâye, mağduriyetle başlayıp zaferle sonuçlanan, halktan bir figürü merkeze alan, dış tehdit algısıyla güçlenen bir direniş anlatısıydı. Bugün buna karşı çıkacak olanların, "neden" yola çıktığını, "kiminle" gideceğini ve "nereye" ulaşmak istediğini çok daha açık ve sahici biçimde anlatması gerekiyor.

Bu bağ kurulmadan ne dönüşüm başlar, ne umut büyür. İnsanları "kandırılmış" gibi göstermek yerine, "aynı yolda yürümüş ama farklı düşmüş" bir topluluk olarak görmek, dışlamak değil, anlamaya çalışmak, ötekileştirmek yerine empati kurmak gerekiyor.

Kurtarıcı arayışı yerine, kurucu irade. Kapsayıcı, yerel-demokratik yapıları önceleyen, katılımcı modellerle desteklenmiş bir hareket. Çünkü gerçek dönüşüm, önce inananları kaybetmeden başlar.

Bu toplumun yarını, tek bir figürün gölgesinde değil, kurucu iradesini eline alan çoğunluğun cesaretinde yazılacak.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/yeni-bir-hikayeye-ihtiyac-var/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Düşünce susmaz

Tue, 05 May 2026 00:00:00 GMT

Bazıları her şeye gücü yettiğini sanır. Söz hakkına, adalete, özgürlüğe.. Sesi bastırınca gerçeği susturduğunu zanneder.

Oysa gerçek güç korkutmadan da dinlenebilmekte saklıdır. Korkuyla inşa edilen her tahtın altı boştur. Yasaklarla örülen sessizlikler, bir gün yankıya dönüşür.

Çünkü halk dediğin şey sadece kalabalık değildir, hafızadır, vicdandır, yarındır.

Ben o hafızadan konuşuyorum. Sadece kendi adımla değil, sesi boğulmuş herkes adına fısıldıyorum.

Burası bir kelimenin suç, bir bakışın tehdit sayıldığı bir çağ. Ama hâlâ yazan, düşünen, hisseden varsa, hiçbir şey tam anlamıyla kontrol altında değildir. Bunu bilmek ve bu gerçeğe katlanmak zor olmalı..

Bazıları her şeyin kontrol altında olduğunu sanır. Sansürle, korkuyla, cezayla şekillendirilmiş bir sessizlik inşa eder. Ama bilmezler ki, herkes sustuğunda bile, biri fısıldamaya devam eder. Ve bazen bir fısıltı, bir çığlıktan daha çok şey anlatır.

Sen susuyorsun belki.. Korktuğun için değil sadece, korumak için, sakınmak için, mecbur olduğun için. Anlıyorum.

Ama bil ki susmak yok olmak değildir. İçinde hâlâ bir şey sızlıyorsa, hâlâ adaleti özlüyorsan, bir kelimeyi söylemeden kuruyorsan içinde.. sen varsın. Sen hâlâ direniyorsun.

Ve eğer hâlâ yazan, düşünen, hisseden birileri varsa, hiçbir şey tam anlamıyla kontrol altında değildir.

İnsanı susturabilirsin, ama düşünmeyi asla!..

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/sustugunda-bile-biri-fisildar/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Muhalefet ne yapmalı?

Sun, 03 May 2026 00:00:00 GMT

Muhalefet iktidara gelemiyor çünkü ikna edemiyor. İkna edemiyor çünkü çözüm dili kuramıyor. Seçmen artık sadece neye karşı çıkıldığını değil neyin nasıl çözüleceğini bilmek istiyor. Tepkisel siyaset inandırmıyor, yön duygusu veren siyaset karşılık buluyor.

Barınma, genç işsizlik, eğitim eşitsizliği, afet riski, kadın yoksulluğu, dijital adaletsizlik, göç.. Bunlar ayrı ayrı yaşanan başlıklar değil. Aynı hayatın içinde, aynı evde, aynı anda yaşanıyor. Ancak siyaset hâlâ bu sorunlara ayrı ayrı yanıt veriyor. Oysa krizler birbirine bağlıysa çözüm de birbirine temas eden alanlardan gelmeli.

İhtiyaç artık tek tek masa kurmak değil bu başlıkları yatay biçimde birbirine bağlayan, sorunlar arasında ilişki kurabilen, çözüm önerilerini entegre düşünen bir strateji koordinasyon yapısıdır. "Ekonomi", "kadın", "göç" gibi dikey alanlar değil "Barınma ve Gençlik", "Afet ve Kentsel Yoksulluk", "Kadınlara Yönelik Şiddet ve Yaşam Güvencesi" gibi tematik eşleşmelerle çalışan bir akıl merkezi.

Çünkü bugünün krizleri konu konu çözülmez. Zincir etkisi üreten sorunlara zincirleme çözümler gerekir.

Bu yapı veriye dayanmalı ama kasıt yalnızca rakamlar, tablolar değil sahadaki gözlemin, temasın, hissedilenin düzenli biçimde kayda geçirilmesi, duygu, deneyim ve ihtiyaç olarak sınıflandırılması da olmalı.

Çünkü bir yurttaş "kiramı ödeyemiyorum" dediğinde aslında barınmadan fazlasını anlatıyor. İşsizlik, ruh sağlığı, toplumsal cinsiyet, aile yükü, kent planı da o cümlenin içinde.

Siyaset artık yalnızca yanıt üretmek değil yön göstermek zorunda. Toplumun ne yaşadığını anlamak değil bu deneyimi nasıl organize edeceğini bilmek meselesidir.

Gerçek strateji, yön duygusunu kaybetmiş bir topluma sadece ne yapılacağını değil neyin birlikte düşünülmesi gerektiğini de söyleyebilmektir çünkü ancak böyle bir strateji yönetimiyle tabanın güveni, kararsızın onayı ve ülkenin geleceği kazanılabilir.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/zincir-cozumler/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Ayna

Fri, 01 May 2026 00:00:00 GMT

Gün içinde pek çok insanla karşılaşıyoruz. Her birimiz farklı hayatların, farklı ruh hâllerinin temas noktası oluyoruz.

Bazen bir sohbet, bir cümle ya da bir tavır, yıllar önceki hâlimi anımsatıyor bana. O zamanlar içinde bulunduğum ruh durumuna, fikir dünyama, yaşadığım çıkmazlara çok benzeyen bir yansıma beliriyor karşımda.

İster istemez düşünüyorum. Nasıl da aştım da geldim bu günlere? O günden bugüne zihnimde neler değişti? Hangi yollar sessizce kapanıp hangileri açıldı? Bugünden o günlere mesajım ne olurdu? Karşımdakine anlatmaya çalışsam anlar mı? Yoksa bu onun tekâmül sürecine zarar mı verir? Bir beş on yıl sonra yine aynı düşünür, aynı tepkileri verir miyim? Yoksa kendimden başka bir ben'e çoktan yol almış olur muyum?

Böyle anlarda kendimi aynalarla dolu bir odada hissediyorum. Her aynada farklı bir ben beliriyor. Bazen kadın, bazen erkek. Kimi genç, kimi yaşlı. Birinin yüzünde muhafazakâr bir ifade var, diğeri isyankâr. Bir diğeri umutsuz. Bir başkasının ise hiçbir şey umurunda değil.

Hepsi birden çevremi sarıyor. Sanki hayat, bütün bu versiyonlarımla aynı anda oynadığım interaktif bir tiyatro sahnesine dönüşüyor. Her rol bana ait, her replik içimde yankılanıyor. Belki de sahnede tek bir ben varım. Belki de bütün bu karakterler, aynı özün farklı zamanlardaki yankılarından ibaret. Bütün bu karşımdaki ben'ler aynı ben olduklarını bilseler bu kadar kavgalı olurlar mıydı birbirleriyle?

Bu yüzden belki de nereden gelindiği ya da nereye gidildiği açıklanamaz hâle gelir. Hayatın nerede başlayıp nerede bittiği belirsizleşir. Çizgiler silikleşir, aynalar çoğalır, yansımalar birbirine karışır. Gerçek ile yanılsama arasındaki sınır erir.

Acaba biz Tanrı'nın rüyası değil de bir paranoyanın içinde kaybolmuş varlıklar mıyız?

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/aynalarla-dolu-oda/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Alışmak, en sinsi felakettir

Thu, 30 Apr 2026 00:00:00 GMT

Alışmak, en sinsi felakettir.

İlk başta isyan edersin. "Bu kadar da olmaz" dersin. Sonra alışmaya başlarsın.. Siren seslerine, marketteki etiketlere, adaletsizliğin sıradanlığına, sessizliğin kabullenilmişliğine.

Bir sabah gözünü açarsın, ve en çok bağırman gereken şeye sessizce bakıp geçmeye başlamışsındır.

Ve sonra fark etmeden.. Adliye önündeki çaresizlik, sokakta başını öne eğen kalabalık hepsi birer alışkanlığa dönüşür. Çünkü alışmak, hayatta kalmanın en kolay yoludur. Ama aynı zamanda ruhun ağır ağır teslimidir.

"Ne yapalım, elimizden ne gelir ki?" "Düzen böyle." "Bize mi kaldı düzeltmek?"

Bu cümleler, bir ülkenin çöküşünü sessizce anlatır.

Oysa bazı şeylere alışmamak gerekir. Her sabah özgürlüğü pahasına haber yapan bir gazeteciye, tüm geleceğini kaybetmiş bir gence, adalet ararken çocuğunun fotoğrafını taşıyan bir anneye.. Alışılmaz.

Alışırsan susarsın. Sustukça içten çürürsün. Ve çürüyen bir toplum, fark etmeden yok olur.

Bazen sadece içinden geçen bir cümleyi unutmamak bile direnmek olur. Bazen kalbinde susturamadığın bir "bu böyle gitmez" duygusu, yıkılmayan son kale olur.

Sen içinden "bu adil değil" diyebiliyorsan, henüz yenilmedin. Çünkü gerçek teslimiyet, önce içte başlar.

Bir ülke, susarak çürür. Bir halk, kabullenerek silinir. Ve birileri, her şeye rağmen hâlâ içinden "Bu böyle olmamalı" diyorsa.. bir gün değişimin kaçınılmaz olduğuna dair umut hep vardır!..

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/alismak-en-sinsi-felakettir/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Kelimelerle İnce İşçilik

Tue, 28 Apr 2026 00:00:00 GMT

Her yazılanı okumak ve yazarı yargılamak bir tercih midir? Yoksa seçici olmak okurun sorumluluğu mudur? Günümüzde edebiyat dünyasında pek çok yazar yazdıklarından dolayı fazla eleştiriliyor. Sosyal medyanın da yazarları her kesimden insana erişilebilir kılması bunun üzerinde oldukça etkili. Ancak bu eleştiriler yazarın yaratıcılığını olumsuz etkiliyorsa, özgürce düşünüp üretemeyen yazarın kalemine zincir vurmak anlamına gelebilir.

Dünya üzerinde her gün mevcut külliyata yenileri ekleniyor, binlerce kitap ve yazı bir şekilde okura ulaşıyor. Her eserin her kesime hitap etmeyeceği ve tüm bu yazılanları okumaya bir insan ömrünün yetmeyeceği aşikârken, seçici olmak okur için bir zorunluluktur diye düşünüyorum.

Okumak, küçüklüğümden beri beni hayata bağlayan bir umut, yazmak ise bir o kadar büyük bir tutku oldu. Entelektüel birikim arttıkça belli bir olgunluğa erişene kadar kendini yeterli görememek de sanırım bu tutkunun bir parçası. Mükemmele ulaşma arzusu, yaratıcılıkta, edebiyatta ve sanatta yetkinleşmenin insan ruhuna neler katacağını zamanla öğretiyor.

Derin düşüncelerimi yazıya dökerken mevcut kelimelerden kumaşlar biçmek ve onlara uygun elbiseler tasarlamak benim için edebiyatın en güzel yanı.

Sen sözünü ortaya söyle, eleştiriye açık ol, takdir ve geri bildirim ise yazarken ışığın olsun diyorum hep. Öyle olmalı değil mi?

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/kelimelerle-ince-iscilik/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Üç bilinç, tek hakikat

Mon, 27 Apr 2026 00:00:00 GMT

Bir insan bugün herhangi bir dine mensup olabilir ama dindarlığını yine de Tevrat'a benzer bir bilinçle yaşayabilir. Din onun için daha çok kural, haram ve helal, yasak ve izin, şekil ve itaat etrafında örülür. Hakikat, emirlerin doğru uygulanmasına indirgenir ve güven duygusu düzeni bozmamakla sağlanır.

Başka biri dinini İncil'e benzer bir bilinçle yaşayabilir. Orada kural geri planda durur, ilişki öne çıkar. Din, daha çok içsel hâl olarak yaşanır. Sevgi, bağışlanma, kalbî yakınlık ve duygusal tecrübe belirleyici olur. Bu sadece Hristiyanlıkta görülen bir şey değildir. Yeni çağ mistisizmi ve bazı tasavvuf yollarında da aynı ruhu fark etmek mümkündür.

Kur'an bilincinde ise aşkınlık ve yakınlık aynı anda taşınır. Tenzih ile Allah benzersiz ve mutlak aşkın olarak kavranır, teşbih ile Allah yakın, ilişki kuran ve içten tecrübe edilen olarak yaşanır.

Sûfî düşüncede tevhid, bu iki yönün birbirini dışlamamasıyla anlaşılır. Aşkın olan ile yakın olanın aslında tek bir hakikatin iki dili olduğunun fark edilmesi istenir.

Buna rağmen insanın sadece tenzihte kalması mümkündür. Tanrı, uzak, sert ve yalnızca hükmeden bir varlık gibi deneyimlenebilir. Yalnızca teşbihe sığınması da mümkündür.

O zaman Tanrı aşırı biçimde içselleştirilir, neredeyse tamamen psikolojik bir kavram hâline gelir. Günlük hayatta da bunu görürüz. Kimi dindarlığını neredeyse bütünüyle kurallar üzerinde kurar, kimi sadece duygunun içinden yaşar, kimi metafizik dilde oyalanır, kimi ibadeti bir rutin gibi sürdürür.

Bu yüzden bir insanın mensup olduğu din ile yaşadığı bilinç her zaman aynı seviyede buluşmaz. Yahudi olan biri İncil'e benzer bir bilinçle yaşayabilir. Hristiyan olan biri Tevrat'a benzer bir bilinçle yaşayabilir. Müslüman olan biri Kur'an bilincinin açtığı ufka hiç yükselmeyebilir.

Belki yakîn denilen Musa ile yaşanır ve Hızır ile anlaşılır. Belki "lâ" demeden "illâ" söylenmez. Belki insanın önce kendi içindeki her puttan arınması gerekir..

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/tevrat-incil-kuran-bilinci/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Cüz'î ve küllî

Sat, 25 Apr 2026 00:00:00 GMT

Olan, olması gerektiği için oluyor.

Bir puzzle düşünün, insanın hayat akışına ve kararlarına göre şekillenen, başkalarının hayatına teğet geçtiği anlarla sürekli değişen bir düzen. İnsan, sayısız ihtimal içinden birini seçtiğinde, parçalar yer değiştiriyor.

Ama bildiğimiz puzzle'lardan değil bu.. Her tercih bir resmi değiştiriyor. Ve her seferinde yeniden kurulan resim yine anlamlı bir resimi ifade ediyor. Buna cüz'î irade deniliyor.

Sonra bazı parçaların yön değiştirmesi var. Biz seçmedik, sormadık, istemedik.. Ama hayatın rüzgarı önümüze koydu, olayların akışı bizi oraya getirdi. Bu da küllî irade. Ve yine bir şekilde anlamlı bir resim çıkıyor ortaya. İşte bu, kader.

Ama biz o bütünün içinde bir parça olduğumuzdan resmin bize yansıyan kısmını görebiliyoruz. Göremediğimiz yerler bizi korkutuyor. O yüzden bazen acıya "haksızlık", eksikliğe "adaletsizlik", kayıplara "yanlış" diyoruz. Çünkü büyük resmi ancak yukarıdan görmek mümkün ve biz puzzle'ın arka tarafından bakıyoruz.

En zoru ilahi adaleti sorgularken başlıyor. Bazen görüyoruz, bazen sezebiliyoruz ama çoğu zaman eksik kalıyor. Ve işte tam burada devreye inanç giriyor.

Kimimiz adaletin bu dünyayla sınırlı olmadığına inanır, kimimiz ise onun burada inşa edilmesi gerektiğine inanır. Birimiz inanca teslim olur, diğeri mücadele eder. Çünkü ister inan ister inanma, içimizde bir ses "Böyle olmamalıydı" dediğinde bile, bir yerlerde 'böyle olmasının bir nedeni var' duygusu kalır.

Ve bazen bu duygu, bir inancın başladığı yerdir. Ya da hiç inanmayan biri için anlamı ve hakikati aramaya başladığı yerdir.

O yüzden bu değişken puzzle her ihtimale, tercihe ve iradeye göre tamamlandığında resmin neye benzeyeceğini kimse bilmiyor. Ama içten içe hepimiz o resmin anlamsız olamayacağını hissediyoruz. Ve belki de bu, her şeyden kıymetli.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/cuzi-ve-kulli/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Yolun sonu var

Wed, 22 Apr 2026 00:00:00 GMT

Muktedir olanın iktidar sarhoşluğu bir başkadır.

Evde karısına şiddet uygulayan bir kocayla, çalışanına haksızlık eden bir patronun, halkın sesine kulak vermeden korkutarak, sindirerek iktidarı elinde tutan bir devletin bu anlamda birbirinden farkı yoktur.

Güç zehirlenmesi bir kez göze perde indirince ondan sıyrılmak kolay olmaz.

Ve böyle bir kudreti karşısına almak, kaybedecek çok şeyi olanlar için hiç kolay değildir. Ortada kalma ve çocuklarına bakamama korkusundan, ne o kadın kocasını terk edebilir, ne de işsiz kalma korkusundan çalışan istifa edebilir.

İnsanca bir şeydir bu. İnsanlar kaybetmekten korkar. Kimse, sınanmadığı günahın masumu değildir derler. Belki de anlamamız gereken şudur. Kimse, sınanmadığı derdin kahramanı olamaz.

Güç, insanın dayanağı bilmesi gereken bir yerden, hizmet almak için güvenebileceği, kendi vatanında evindeymiş gibi hissedebileceği bir yerden, onu yönetenlerden haksızca, hukuksuzca, adil olmadan ve sindirerek geldiğinde ve karşı konulamazlık korkusu doğurduğunda, tepkisizlik de insanca ve anlaşılır olur.

Yine de gücü elinde tutan herkesin kaçamayacağı bir şey vardır. Ölüm.

İnsan, böyle bir sonun kaçınılmaz olduğunu bilir. Kimi zaman sevdiklerini önden uğurlar, kimi zaman da sevdiklerine erken veda eder. Bunu bile bile yaşar ve buna tahammül etmeyi öğrenir.

İster inançlı olsun ister olmasın, ister sonsuzluk hayali kursun ister hiçlik, ölüm gerçeği bütün hırsların, sahiplenilmiş varlıkların ve zulmün bir gün biteceğini anlatır.

Ve ölüm, hiçbir muktedirin kontrol edemediği en büyük güçtür.

Bu yüzden, güç sahiplerine arada bir hatırlatmakta fayda var.

Yolun sonu var.. Yorma kendini bu kadar..

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/yolun-sonu-var/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Acı çekmek iman eksikliği mi?

Mon, 20 Apr 2026 00:00:00 GMT

"Travma yaşamamayı" bir erdem gibi görmek çok doğru bir yaklaşım değildir.

Kur'an bize Hz. Yusuf'un iç dünyasının tüm ayrıntısını vermez. "Travma" modern psikolojinin kavramıdır, o döneme aynen taşınamaz.

İslam inancına göre peygamberler "insandır." Acı çekerler, üzülürler ve sarsılırlar. Hz. Yusuf'un zindanda yanındaki kişiye "Efendinin yanında beni an" (beni burada unutma) demesi onun kurtulmayı ne kadar çok istediğini ve oradaki yalnızlığının ağırlığını gösterir. Eğer hiçbir psikolojik ağırlık hissetmeseydi, bu yardımı istemezdi.

Acı çekmek, zorlanmak, sarsılmak iman eksikliği değildir. Acı çekmemek değil, acı çekerken doğru tutumu korumak vurgulanır. Sabır, acıyı hiç hissetmemek değil acının içinden doğru yönelimle geçmektir.

Hz. Yusuf'un Mısır Azizi olduktan sonraki yani yıllar sonraki olgun bakışı olayın en başından beri hissettiği şeymiş gibi yansıması da gerçekçi değildir. Çünkü o "ihsan" cümlesi bir ömürlük bir imtihanın finalidir, başlangıcı değil. O, acıyı en derinden hissettiği halde istikametini bozmadığı için "Yusuf" olmuştur.

Teolojik olarak kaderde bir hikmet olduğuna inanılır ancak bu, başa gelen her şeyin insan açısından iyi hissettirmesi gerektiği anlamına gelmez. "Her şey hayırdır" sözü yanlış yere çekilince zulmü meşrulaştırma riskine, mağdurun acısını küçümsemeye, "şükret geçer" kolaycılığına dönüşebilir.

"Müslüman travma yaşamaz, sadece sabreder" gibi bir algı oluşturmak, dertli olan insanın üzerinde "Ben neden bu kadar acı çekiyorum, imanım mı zayıf?" gibi haksız bir suçluluk duygusu yaratabilir.

Terapi zayıflık, ilaç iman eksikliği, travma uydurma modern kavram gibi algılanacak olursa gerçek psikiyatrik rahatsızlığı olan kişiyi suçluluk duygusuna itebilir, profesyonel destek aramayı engelleyebilir, "yeterince iman etseydin böyle olmazdı" söylemine kapı aralayabilir.

Dinî bakışla uyumlu olan yaklaşım Allah'a tevekkül ile birlikte insanî ve psikolojik desteğin birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı olarak görmek olacaktır.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/travma-yusuf/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Ya yanlış yoldaysam?

Sat, 18 Apr 2026 00:00:00 GMT

"Ya yanlış yoldaysam?" korkusu aslında hayattaki en dürüst sorulardan biridir. Çünkü sadece arayan bir zihin bu soruyu sorar.

Potansiyel dediğimiz şey ulaşılacak sabit bir zirve değil yaşadıkça açılan, her adımda şekillenen bir ihtimaldir. Yanlış sandığımız yollar bile bizi en derin farkındalıklara taşıyabilir çünkü insan kendini yalnızca doğruda değil, sapakta, hatta kaybolurken de bulur. Ve yolda yanına kattıkları, yolda geride bıraktıkları, yanlış yollarda tecrübe ettikleri de bu farkındalığı destekler.

Asıl mesele hangi yolda olduğun değil, o yolda nasıl yürüdüğündür. Bu yol seni tüketiyor mu, yoksa derinleştiriyor mu? Yorulmakla tükenmek farklıdır. Eğer içten içe seni besliyorsa, zor da olsa orada anlam vardır.

Ama eğer sürekli bir çürüme, yabancılaşma, içsel bir sessizlik hissediyorsan, tükeniyorsan o zaman yönü yeniden gözden geçirmek, kendine dürüstçe bakmak gerekir. Yön değiştirmek cesaret ister, buna hazır hissetmek ise başlı başına bir yüzleşme ve iç devrimdir.

Anlam illa büyük bir başarıda değil, süreçteki samimiyette, yarattığın etkide, dönüştürdüğün ilişkilerde, sende çınlayan o iç sese kulak verebilmende saklıdır. Potansiyel, çoğu zaman tek bir meslekte ya da rolde değil, insanın çok katmanlı doğasında ve birçok yöne ışık tutabilme kapasitesindedir.

Ve belki de en gerçek potansiyel, tüm bu soruları içtenlikle sorabilen bilinçtir çünkü korkuya ve tereddüte rağmen yürüyen kişi zaten yolun ve potansiyelinin hakkını veriyordur.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/sapakta-da-bulur/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Belki de sen birinin henüz karşılaşmadığı cevabısın

Thu, 16 Apr 2026 00:00:00 GMT

İnsanın hayatında biri tarafından anlaşıldığını bilmesi kadar onu boşluk hissinden kurtaracak bir şey yoktur belki de. Sevgi ve güven gibi duygular zamanla gelişirken anlamak ve anlaşılmak ilk bakışta, ilk sohbette, ilk tepkide mümkündür.

Yalnız kaldığımızda, sessiz kaldığımızda, çaresiz kaldığımızda içimizde güvenli bulduğumuz sığınağımıza da çekilebiliriz, ruhumuzun karanlık sokaklarına da. Böyle zamanlarda ihtiyacımız olan tek şey belki de o an anlatacak birilerinin olması ya da anlaşıldığını bilmek olabilir.

Bazen beklediğimiz o kişi dışarıda bir yerde değil, kendi içimizde doğar. Kendimizi anladığımız, kendimize dokunduğumuz anlar olur. İnsanın kendini kendisine anlatabilmesi ise bazen katedilmesi gereken uzun bir yol olabilir.

Bazen kendimiz dururuz bir hikâyenin akışında. O anlaması beklenen, özlenen kişi sensindir. Bu hep benden bekleniyor, hep benim anlayışlı olmam gerek diye bir yük olarak üstlenme bunu ama..

Bazen de bir yerlerde hiç ummadığımız bir anda, hiç beklemediğimiz bir şekilde biri çıkar karşımıza. Bir ses olur, nefes olur, yanı başımızda.. Sormadığımız sorulara cevap olur, anlatamadığımız duygulara dokunur hatta belki susar bizimle. Kelimeler yetersiz kaldığında, varlığıyla yanımızda durur.

Yalnızlığından yorulduğunda ise kendine haksızlık etme..

Belki de sen birinin henüz karşılaşmadığı cevabısın..

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/belki-sen-birinin-cevabisin/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

İlhamı bekleme

Wed, 15 Apr 2026 00:00:00 GMT

İlham beklemek de çekilen acıları anlamlandırma çabasının bir parçasıdır. Oysa bazen yere düşen bir üzüm tanesi gibi hiçbir canlıya besin olamadan, toprağa karışıp yeni bir yaşama kapı aralayamadan yitip gidebiliriz. Her çaba bir karşılık bulmaz, her yara bizi hakikatin sırrına erdirmez.

Sadr ilmine ulaşamayabiliriz. İlmi ledün ile nasiplenemeyebiliriz. Çekilen acılar bunu hak ettiğimizin ya da seçilmiş biri olduğumuzun işareti değildir. Çünkü bu türden derin nasipler, ödül bekleyen bir çocuğun sabrıyla değil değişip dönüşürken, düşe kalka ilerlerken gösterilen dirayetle ortaya çıkar. Belki de hiç çıkmaz.

Bu yüzden hem amaç hem de araç berrak olmalı. Yolda olmak değerlidir ama her zaman yeterli değildir. O yolun hakkını vermek, içten içe değişmekle, hakikati sindire sindire taşımakla mümkündür ki bu çoğu zaman hiç kolay olmayabilir.

O bilgilere vakıf olduktan sonra ise dünyayı olduğu haliyle yaşamaya devam edebilmek de belki de en ağır yük, en sessiz ama en derin imtihandır.

Hiç Hızır'ın yerinde olmak ister miydiniz mesela? Kendisini anlayabilecek hiç kimsenin olmadığı bir bilinç seviyesinde yaşamak. O yalnızlıkla ve hatta sadece bu düşüncenin ağırlığıyla başa çıkabilmek.

İlhamı beklemeyin. Vakti geldiğinde o sizi bulur. Herkes nasibiyle gelir, kabı kadarını alır.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/ilham-bekleme/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Delilik ile bilgelik arası

Tue, 14 Apr 2026 00:00:00 GMT

Toplumun "normal" tanımlarının dışında kalan, sıradışı derinlikleriyle var olan bazı ruhlar çoğu zaman anlaşılmadıkları için "deli" damgasıyla ötelenir ve kimi zaman akıl hastanelerinin sessiz duvarları arasına kapatılır.

Oysa bu insanlar hakikatin yakıcı ışığını diğerlerinden daha fazla içine çeken, sorgulamalarıyla kendini tüketen ve cevapsızlıkta bile aramaktan vazgeçmeyen ruhlardır. Onlar için dünya sıradan bir yaşam döngüsünden ibaret değildir.

Bu yolculukta en çok sabırla sınanırlar. Yaşadıkları haksızlıkları, kötülükleri, acı ve çaresizlikleri anlamlandırmaya, görünmeyen yaralarla, tarif edilemeyen acılarla baş etmeye çalışırken içlerinde duydukları derin anlaşılma arzusuyla anlaşılmamanın sağladığı yalnızlığa sığınırlar.

En derin akıl, en sarsıcı gerçek, o en sessiz köşelerde filizlenir. Çünkü delilik sanılan o hâl aslında hakikatin ağırlığını taşıyamayan ve yaşadıklarını anlamlandırmaya çalışan bir ruhun verdiği içsel bir tepkidir.

Bu anlamlandırma çabası ruhlarını derinden sarsarken kimisi kaybolup gider. Yitip gitmeyi aşabilmiş ruhlar ise kendilerini akıl dışı olarak damgalayan topluma hakikât arayışında eşlik edebilmek için geri dönerler ki bu da bir çeşit deliliktir.

Bu rehberliği başaranları da bilge diye anarız.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/deli-sanilan-bilge/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Kod ve Kelimeler, İkisi de Boş Sayfalar

Sun, 12 Apr 2026 00:00:00 GMT

Hayatımda yazılım geliştirme ve edebiyat yan yana duruyor. Birbirlerinin zıttı olarak değil, beni bugün olduğum kişiye dönüştüren iki farklı yol olarak. Yazılım dünyasında mantık ve analizle yol alırken, edebiyatta anlamın peşine düşüyor ve kendimi dilin gücünde yeniden buluyorum.

Her iki alanda da daha önce var olmayan bir dünya yaratılıyor, birinde kodlarla, diğerinde ise kelimelerle. Edebiyatta bir düşünceyi ya da bir felsefeyi mümkün olan en az ve en etkili kelimeyle ifade edebilme becerisi, temiz kod yazarken de aynı özeni ve hedefi gözetmemi sağladı.

Bu iki dünyanın en büyük ortak özelliği soyutlamadır. Bir yanda soyutlama, karmaşık gerçeklikleri basit modellere indirgeme çabası olarak mesleki gündemimi şekillendiriyor. Diğer yanda ise hayatın karmaşasını kavramlar üzerinden anlamlandırmaya çalışırken bana içsel bir nefes alma alanı sunuyor.

Her iki disiplin de görünmezi görünür kılma motivasyonumu besliyor. Boş bir dosyadan bir uygulamanın doğması ile boş bir kağıtta bir düşüncenin uyanması arasında benim için aynı büyü saklı. Yazılım dünyası bana disiplinli düşünmeyi öğretti, edebiyat ise bu mantık ağının içinde insani olanı ve belirsizliği kabullenmeme yardım ediyor.

Hangisinin beni daha çok değiştirdiğini bilmiyorum ama aralarındaki bu bağın ruhuma gerçekten iyi geldiğini biliyorum.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/kod-ve-kelimeler-ikisi-de-bos-sayfalar/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Mesleki bilinç ile vatanseverlik motivasyonu

Fri, 10 Apr 2026 00:00:00 GMT

Bir yazılım mühendisi olarak güçlü ve yaygın bir örgütlenme zemini varsa ben artık pasif bir destekçi değil dijital siyasal alanın görünmeyen mühendislerinden biri olurdum. Çünkü bu çağda siyaset sadece fikirlerle değil bilginin dolaşımı ve dönüşüm kapasitesiyle yapılır.

Ben teknik bilgimi dağınık öfkeyi bilinçli toplumsal reflekslere dönüştürmek için kullanırdım. Sadece içerik üretmek değil içeriğin etkisini yönetmek önceliğim olurdu. Veri temelli analizlerle hangi söylemin toplumda nereye çarptığını, neye temas ettiğini, kimde nasıl yankılandığını takip ederdim.

Halkın diline inen ama onun zekâsını küçümsemeyen anlatımlarla yalın ama keskin içerikler hazırlar, bunu video, mikro site, grafik gibi araçlarla çoğaltırdım. Her gün binlerce içerik arasında kaybolan toplumsal dikkat için rehber sistemler kurar, görünmeyen sorunları öne çeken algoritmik sıralamalarla gündem yaratırdım.

Bilgi kirliliğine karşı sadece doğrulama değil güçlü karşı anlatılarla mücadele eden bir yapı kurardım. Kriz anlarında tepki değil yön tayin eden, panik değil perspektif üreten içerik stratejileri geliştirir, söylemin tutarlılığını teknik araçlarla test ederdim.

Gençlerin enerjisini hafife alan, onların dijital üretim alanlarını alayla geçiştiren bir siyasal yaklaşım yerine, o mecralarda şekillenen yaratıcılığı stratejik avantaja çevirirdim. Aynı şekilde duygusal sürekliliği olan ama dışlanmış hisseden daha olgun kuşaklara da onların dijital alışkanlıklarına hitap eden farklı iletişim yolları kurardım.

Tüm bunları yaparken aktörlere değil dinamiklere odaklanır, isimlerden çok eğilimleri okur, yargı dağıtmak yerine yol gösterirdim. Çünkü bugün mesele kimin haklı olduğu değil hangi bilginin toplumu yeniden harekete geçirebildiğidir ve ben o bilgiyi sadece üretmekle kalmaz, yayılım biçimini de kodlardım.

Bu dönemde yazılımın en politik hali toplumsal refleksleri güncelleme yeteneğidir ve ben tüm mühendislik becerimi bu güncellemeyi daha adil, daha dirençli ve daha bilinçli bir gelecek için kullanırdım.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/dagnik-ofkeyi-koda/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Uzaklara bak

Wed, 08 Apr 2026 00:00:00 GMT

"Uzaklara bak. Yeşile bak. Gözlerin dinlensin." dedi doktorum.

Hayatın içinde kaybolduğunda da gözlerini uzağa çevirmek lazım. Orada hem gözlerin hem ruhun dinlenir. Çünkü yakınlaştıkça her şey büyür, küçük dertler dev birer dağa dönüşür, küçük adımlar bile ağır zincirlere bağlanır. Yakın, detaydır. Detay ise kimi zaman yük..

Uzağa bakınca anlarsın ki ne bir yaprak kendi küçüklüğünden utanır, ne bir dağ gövdesinin ağırlığından şikâyet eder. Her şey yerli yerinde, her şey olması gerektiği gibidir. Ne fazla, ne eksik.

Yeşile bak. Çünkü doğa acele etmez, doğa tartışmaz, doğa plan yapmaz. Su, önündeki taşı itmez, ona dokunmadan yönünü değiştirir. Ve yine de yolunu bulur.

Ufka bak. Göremediğin sınırlar seni korkutmasın. Bir kuş, kanadını ölçmez, gökyüzüne güvenir. Sen de bazen hayatı ölçmeyi bırakıp sadece güvenmelisin.

Gözlerin gibi, kalbin de yorulur. Ve kalp de bazen sadece bakarak iyileşir. Ne savaşarak, ne kaçmaya çalışarak. Sadece durarak. Sadece bakarak.

Bırak yakın kaygıları. Bırak yakıcı aceleleri. Bırak, sadece bırak. Ve bak.. Uzağa, yeşile, zamansızlığa.

Çünkü bazen hayatı değiştirmek, müdahale etmekle değil kenarda durup onun akışını seyretmekle başlar.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/uzaga-yesile-zamansizliga/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Pusula

Mon, 06 Apr 2026 00:00:00 GMT

Bazen insan, kendi aklı ve kalbi yetersizmiş gibi hisseder. Belirsizlik büyür, içsel yük ağırlaşır ve daha derinden hissedilir. Bu hâl zorlayıcıdır fakat kişi bir rehber arayışına girmişse bu yönelme kıymetlidir. Çünkü bu, onun artık kendisiyle yüzleşmeye başlamış ve cesaretle çözüm arayışına yönelmiş olduğunu gösterir.

Fakat arayışın içinde yönsüzlük de vardır. Kendi gölgesiyle karşılaşmak, ışığını yeterli görmemek, dışarıdan bir işaret ya da bir eşlik aramak. Hepimizin zaman zaman yaşadığı bir hâl.

Sadece akıl ve kalple değil sadrı sükûn bulmuş, ruhu dinginleşmiş, yoldan geçmiş ve o geçişle derinleşmiş biriyle karşılaşmak da ister insan. Ancak böyle biriyle yollar her zaman kesişmeyebilir.

Böylesi anlarda yön tayin edebilmek için duygudan bağımsız birkaç sade soruya dönmek gerekebilir. Gerçek sorun ne, yani somut durum nedir? Değerlerim ne söylüyor? Benim için ne önemli? Ve hedefim ne? Bu sürecin sonunda nereye varmak istiyorum?

Bu sorulara verilen cevaplar kişinin kendi iç pusulasını oluşturur. Aklın ışığı bazen kalbi tam aydınlatamayabilir ama doğru sorular içteki rehber sesi yeniden duyulur hâle getirebilir.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/icteki-rehber-sesi/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Biz Sadece Birer Teğetiz

Sun, 05 Apr 2026 00:00:00 GMT

En son ne zaman bir plan yaptın da hayat sana bambaşka bir cevap verdi?

Hayat, irademiz dışındaki sayısız değişkenin iç içe geçtiği bir devinimdir. Başka insanların arzuları, olayların akışı, maddi koşullar, fiziksel yasalar ve zamansal rastlantılar hep birlikte hareket eder. Hayat bizim bireysel irademiz etrafında dönmez. Sen bir istek fısıldarsın ama aynı anda milyonlarca başka hayal, olay ve olasılık varlığını sürdürür.

Yazılım geliştirirken bu gerçekle her gün karşılaşıyorum. Sayısız parametre ve bağımlılık içeren kodlar yazıyorum ama sistem çalışmaya başladığı an kendi hayatını kuruyor. Değişkenler her zaman öngöremeyeceğim şekillerde etkileşime giriyor ve tek bir parametre bir zincirleme reaksiyonu tetikleyebiliyor. Tıpkı hayatta olduğu gibi benim niyetim de bazen tüm faktörlerin bileşkesinde kaybolup gidiyor ya da başka bir yerde bir sebebe dönüşecek bir zemin hazırlıyor.

Hayat kimseye ayrıcalık tanımaz, sadece olduğu gibi akar. Bizler doğumumuzdan ölümümüze kadar bu akışa yalnızca eşlik ederiz, tüm bu çağlayan içinde sadece birer teğetiz.

Hem kod yazmak hem de hayatın kendisi bana karmaşıklığı alt edemeyeceğimizi, sadece onunla birlikte yürümeyi öğrenebileceğimizi gösterdi. Varoluşun getirdiği yük ya da hayal kırıklığı kontrol çabasıyla değil, sadece eylemin kendisine odaklanarak hafifleyebilir. Sonucun garantisi yoktur. Geriye kalan tek şey o anki davranışın kalitesidir, bu da spiritüel bir amaç olarak değil, öngörülemeyen bir sistemde gerçekten yönetebileceğimiz tek şey olduğu içindir.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/biz-sadece-birer-tegetiz/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Etik gölgeler

Wed, 01 Apr 2026 00:00:00 GMT

Evet, siyasi insan kaynağına etik değerleri bir yazılım gibi yükleyemezsiniz ama davranışların görünürlüğünü, sonuçların takip edilebilirliğini, çarpıklıkların sistematik şekilde belgelenmesini sağlayarak bir tür dijital denetim alanı kurabilirsiniz.

Yazılım zihniyeti burada norm üretmez ama norm dışının saklanmasını zorlaştırır çünkü artık mesele niyet değil iz bırakmaktır.

Etik bir bilinç oluşturamıyorsak en azından etik dışı davranışları saklamanın maliyetini artırabiliriz ve bu da siyasi yapının kendini yeniden kurmak zorunda kalacağı bir kamusal baskı üretir.

Rüşveti engelleyemezsin ama rüşvetin dolaşımını kayıt altına alabilirsin, adam kayırmayı bitiremezsin ama şeffaf atama sistemleriyle bunu belgeleyip teşhir edebilirsin, güç ilişkilerini değiştiremezsin ama görünür kıldığın anda o gücün alanını daraltabilirsin.

Dolayısıyla yazılım doğrudan ahlak kurmaz ama ahlaksızlığı rahat yaşanabilir kılan gölgeleri ortadan kaldırabilir.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/iz-birakmak-niyet-degil/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Merkezdeki sükûnet

Sat, 28 Mar 2026 00:00:00 GMT

Dönen her varlıkta merkezden uzaklaştıkça hız artar. En dıştaki katman en yüksek sürate ulaşsa da aslında merkeze en uzak ve savrulmaya en açık olan yerdir. Ancak tam merkezde, tüm hareketin ekseninde duran, kendisi sükûnet içinde olan bir nokta vardır. O nokta olmasa, dönüş de gerçekleşemez. Hakikat, o merkezdeki sükûnettedir.

Evrende her şey dönerken, insanın bu hareketi "gözlemleyebiliyor" olması, onun o hareketin dışında bir yere tutunabildiğini gösterir.

Bilimsel olarak evrende "mutlak durağan" bir referans sistemi yoktur. Her şeyin birbirine göre hareket ediyor olması, hepsinin bağlı olduğu tek bir kanun olduğunu gösterir.

Hakikat, parçaların, gezegenlerin, atomların, insanların kendisinde değil onları belli bir nizam içinde, birbirine çarptırmadan, eş zamanlı döndüren İrade ve Matematiktedir. Hakikat arayışı, bu muazzam koreografinin "Koreografını" sezme çabasıdır.

Bu sezgi temaşasında "hayret" ederken varılan idrak geriye kalan her şeyi önemsiz kılar. Bu idrak seviyesi kalıcı olursa insan aklının sınırlarını zorlayacak bir vecd ile baş edemez, o hayret makamındayken önemini yitiren maddi unsurlarla sarılı günlük hayatına uyumlanamazdı.

Bu yüzden insan da kendi tekamül çemberinde döner, dolanır ve insan bu çemberde merkeze yani hakikâte baktığında hayret etse bile çepere yani hayata baktığında gayret etmelidir.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/donen-her-varlikta-merkez/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.

Yazarak var olmak

Sun, 08 Mar 2026 00:00:00 GMT

Yazarak var olmak, kreatif dünyada kaybolmayı seven ve bu kayboluştan kendini gerçekleştirerek çıkabilen bir ruh için tutkuyla bağlandığı bir yol arkadaşlığı demektir.

Trende giderken, bir kafede kahve yudumlarken veya dışarıdaki dünyadan çok yorulmuşken yazarak var ettiği bir roman kahramanının eşlik etmesi ve senaryo yazarken bir atmosferin içine çekilmesi yazarı besleyen ve dönüştüren bir yolculuğa evriliyor.

Günümüzde okurun seçici olması elbette kaçınılmaz bir durumdur. Her gün yeni eserlerin yayınlandığı bir dünyada seçmek artık o kadar da kolay değil. Hem okumayı hem de yazmayı çok seven biri olarak her iki pencereden de bakabiliyorum.

Yazılım geliştirme mesleğimdeki mantıksal yapılara olan tutkumun tamamlayıcısı olarak yazmak benim için bu yapıların hayat bulduğu bir alan. Bu durum ister bir romanın karakter gelişiminde olsun ister bir senaryonun titiz kurgusunda olsun her zaman geçerli. Yazdıkça nefes alabilen biri olarak bir kitabın, bir satırın veya bir sahnedeki repliğin çoğu zaman o bir kişi için yazıldığına inanıyorum.

Ve bir gün geldiğinde o bir kişinin yüreğine dokunabilecek olmanın haklı sevincini yaşamanın hayali bile bana iyi geliyor.

derbân.de'de okumaya devam et. https://derban.de/tr/articles/yazarak-var-olmak/ · Diğer diller için header'daki DE/TR/EN seçici.